Rechtvaardige watertransitie Mozambique

Mozambique is een van de landen ter wereld die het meest kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. De gevolgen van klimaatverandering – zoals veranderende neerslagpatronen en extreme weersomstandigheden – zetten de watersystemen steeds meer onder druk. Droogtes en overstromingen vormen een toenemend risico voor de voedselzekerheid, de veiligheid, de volksgezondheid en de leefomstandigheden, zowel op het platteland als in stedelijke gebieden. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, zijn een grotere veerkracht, toegang tot kennis, verbeterde infrastructuur en een strategische aanpak van het waterbeheer nodig. Just Transitions Mozambique maakt deel uit van de programmalijn Global Transitions van KIN.

Huidige focus

Het programma heeft als doel inzicht te bieden in de kwetsbaarheid van Mozambique voor de gevolgen van klimaatverandering op het gebied van water. Hierin kijken we o.a. naar sociale, economische en politieke barrières die transities in de weg staan. Daarnaast verkennen we concrete strategieën voor een rechtvaardige, duurzame en veerkrachtige watertransitie, die ten dienste staat van lokale gemeenschappen en voorrang geeft aan de behoeften van gemarginaliseerde groepen.

Vroege verkenning: het zoekgebied beperken

In 2024 is KIN begonnen met verkenningen in Mozambique. Een rondetafelgesprek, een expertsessie en individuele scoping-gesprekken hielpen ons om de belangrijkste uitdagingen en obstakels voor kennisuitwisseling op het gebied van klimaatbestendigheid in kaart te brengen. Deze eerste inzichten vormen nu de basis voor de opzet van het programma en de samenwerkingsaanpak voor de toekomst. Dit leidde tot het besluit om de reikwijdte te beperken tot uitsluitend waterbeheer in de context van klimaatverandering. De verkenningsfase werd afgesloten met een uitnodiging tot samenwerking.

Lees de uitnodiging tot samenwerking voor fase één (let op: de deadline is inmiddels verstreken).

Betrokken partijen

Binnenkort bekend

Startfase: een ‘deep dive’

In 2025 heeft het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN) de eerste fase van het programma in Mozambique gelanceerd. In deze eerste fase voert een consortium van Mozambikaanse deskundigen een gezamenlijke deep dive uit om transitiepaden en systemische interventies voor rechtvaardig waterbeheer in een veranderend klimaat te verkennen. De resultaten van dit project worden gepresenteerd en gevalideerd tijdens een Crutzen workshop. Tijdens deze workshop wordt een kennis-in-actie agenda opgesteld, waarin we de transitietrajecten voor de volgende fase van het programma definiëren.

Op weg naar een transitie-narratief

De diepgaande analyse is bedoeld om inzicht te krijgen in bestaande systemen en padafhankelijkheden, mogelijke alternatieven en kansen voor verandering in kaart te brengen, en de structurele belemmeringen en stimulerende factoren aan te pakken die vooruitgang kunnen blokkeren of juist versnellen. Dit zal leiden tot een transitieverhaal: een gezamenlijk opgestelde verhaallijn die (1) het huidige (sociale, politieke, economische, enz.) watersysteem beschrijft en (2) trajecten en voorbeelden aandraagt om naar een nieuwe toekomst toe te werken. Met dit verhaal is de diepgaande analyse niet louter een analytische oefening; het is ook een gezamenlijk leerproces dat de agenda voor gezamenlijke actie ondersteunt.

Vervolgfase: naar actie

De tweede fase van het programma wordt naar verwachting aan het einde van 2026 gestart. In deze fase zullen transitiepaden worden verkend door middel van actiegerichte kennisprojecten. De transitiepaden die in de eerste fase in de kennis-in-actie agenda zijn gedefinieerd vormen de basis voor deze projecten.

Transitie-analyse watersector Mozambique

De transitieanalyse voor de watersector in Mozambique vormt de opmaat voor de agenda-building workshop. De analyse brengt belangrijke systeemverankeringen in kaart, omschrijft cruciale transitiethema’s en identificeert aanknopingspunten voor verandering met het oog op een veerkrachtige en rechtvaardige toekomst. De analyse is opgesteld door het Mozambikaanse Deep Dive-team voor de watersector in Mozambique. Het is gebaseerd op een uitgebreid literatuuronderzoek van primaire beleids-, juridische, rapportage- en diagnostische documenten, en op interviews met belanghebbenden. De opgehaalde data en input is door het projectteam in de analyse samengebracht.

Download

Verslag agenda-building workshop

Op 18 juni 2026 vond in Maputo een agenda-building workshop plaats. Agenda-building workshops zijn intensieve, collaboratieve ontwerpsessies waarin deelnemers uit verschillende disciplines samenwerken om belangrijke vereisten voor systeemtransities in kaart te brengen. Verschillende perspectieven uit onderzoek en praktijk komen er samen. Het doel van de workshop is om op een nieuwe manier – in co-creatie – tot actie en onderzoek te komen en een collectieve beweging op te bouwen met een gemeenschappelijk doel. Het uitgebreide verslag ‘Agenda-building workshop report – Co-creating a Knowledge-in-Action Agenda for Just & Climate-Resilient Water Management in Mozambique’, geschreven door het Mozambikaanse projectteam is via de knop hieronder beschikbaar in het Engels, met een samenvatting in het Portugees.

Download

Programmacommisie Global Transitions

Om de kwaliteit van de activiteiten binnen de programmalijn Global Transitions te waarborgen, adviseert een programmacommissie van internationale deskundigen het KIN over haar activiteiten. De commissie fungeert als kwaliteitswaakhond voor de programma’s en richt zich daarbij zowel op de wetenschappelijke en maatschappelijke kwaliteit als op de potentiële impact van de activiteiten. De programmacommissie vertegenwoordigt een breed scala aan nationale en internationale kennis en expertise uit diverse sectoren. Lees meer over de programmacommissie Global Transitions op onze blog.