We bevinden ons in een grote actuele menselijke en ecologische gezondheidscrisis. De planetaire grenzen worden overschreden. De directe en indirecte gevolgen van klimaatverandering zijn steeds duidelijker merkbaar in onze gezondheid en in de gezondheid van de leefomgeving, waarbij mensen en levende wezens in kwetsbare situaties het zwaarst worden getroffen. De samenleving lijkt op ongezondheid ingericht en veroorzaakte daardoor ongezondheid van mens en planeet. Dat is van dichtbij zichtbaar in onze leefomgeving en in de gezondheidszorg. Klimaatverandering laat op deze gebieden duidelijk zien dat fundamentele veranderingen onvermijdelijk zijn.
Zowel in het gezondheidsdomein als in het ruimtelijk domein (de gebouwde omgeving) is “health (equity) in all policies” een streven, en zijn er tal van initiatieven die inzetten op gezondheid. Tegelijk constateren we dat het nog veelal bij initiatieven en plannen blijft: in institutionele en structurele zin is er nog geen sprake van planetaire gezondheid als norm. Het lukt ons niet om een radicale koerswijziging door te voeren, terwijl juist nu het moment is om dat wél te gaan doen.
Daarom ontwikkelt het KIN een transitieprogramma met planetaire gezondheid als maatschappelijk perspectief voor verandering. Met dit programma willen we onderzoeken hoe de stappen van plan en initiatief naar gevestigde praktijk er uit kan zien op planetaire gezondheid. Wat is er nodig om planetaire gezondheid als geïnstitutionaliseerde praktijk gevestigd te krijgen in (de) gezondheid(szorg), leefomgeving en andere direct relevante domeinen?
Werkwijze: Transitieanalyse en Crutzenworkshop en scope programma
In de aanloop naar de Kennis in-Actie agenda ‘Transitie naar Planetaire Gezondheid’ zijn brede consultaties uitgevoerd. Er is met veel mensen gesproken die zich betrokkenen voelen bij de opkomende planetaire gezondheidsbeweging. Praktijkmensen, wetenschappers, beleidspersonen, mensen in kennis- en onderwijsinstellingen, ervaringsdeskundigen en betrokkenen uit allerlei coalities hebben een breed palet inzichten en praktische voorbeelden aangedragen. Er is een transitieanalyse gemaakt, die in verschillende conceptversies is gedeeld en steeds is bijgesteld op grond van de rijke oogst aan inbrengsten. De transitieanalyse is verderop deze pagina te downloaden (PDF). De expertmeeting vond plaats op 10 februari 2026 om de eerste grondaannames te valideren. Er vond daarna op 14 april 2026 een Crutzenworkshop plaats, om samen met allerlei betrokkenen belangrijke uitdagingen en doorbraakvragen te identificeren. Deze vormen de Kennis-in-Actie agenda en thematische kader voor de subsidieoproep. De subsidieoproep staat sinds 22 juni 2026 open voor indiening van voorstellen.
De te onderzoeken projecten zijn te zien als onderdeel van een bredere transitiebeweging. Dat betekent dat ze ook na afloop van het project door zullen werken. Interventies die uit dit programma voortkomen, voeden de opbouw van een groeiend ecosysteem van initiatieven, netwerken en praktijken die samen de transitie richting planetaire gezondheid vormgeven. Er is ruimte voor zowel radicale, vernieuwende voorstellen, als geleidelijke transitiestappen, mits goed onderbouwd in de richting van de gekozen transitie-horizon.
Scope van planetaire gezondheid
Dit programma sluit aan op opkomende initiatieven die transitie naar planetair bewustzijn en een integrale benadering als kern hebben. Het programma richt zich daarmee op systeemverandering richting het planetaire gezondheidsbewustzijn en handelen, niet op optimalisatie binnen bestaande kaders. Hoe komen we van niche naar mainstream, en richten we systemen opnieuw in om veelbelovende interventies te steunen?
