Woensdag 15 april vond de 4e KIN ACT Consortium-dag plaats in Het Gemaal op Zuid in Rotterdam. Een plek midden in de Afrikaanderwijk die symbool staat voor lokaal eigenaarschap en wijk-gedreven initiatieven. De bijeenkomst stond in het teken van het versnellen van een rechtvaardige klimaattransitie in de wijk. Met speciale aandacht voor hittestress, klimaatrechtvaardigheid en de waardering van kennis uit de wijk.
De dag bood een afwisseling van inspirerende interviews, presentaties, discussies en een rondleiding door de wijk. Vanuit verschillende perspectieven werd duidelijk hoe sterk klimaatvraagstukken verweven zijn met sociale rechtvaardigheid, wonen en gezondheid.
De toon gezet: rechtvaardigheid centraal, hitte gerelateerd onrecht in beeld
In het openingswoord werd het centrale thema van de dag neergezet: hoe we kunnen werken aan rechtvaardige antwoorden op klimaatvraagstukken in de wijk, met hittestress als concreet voorbeeld.
Het ochtendprogramma bestond uit interviews met drie sprekers. Ieder vanuit een ander perspectief betrokken bij het thema hittestress en klimaatrechtvaardigheid.
Esther Wienese (Rotterdams Hitteplan /GGD Rotterdam-Rijnmond) ging in op de gezondheidsrisico’s van hitte, met speciale aandacht voor ouderen en kwetsbare groepen. Zij lichtte het Rotterdams Hitteplan en initiatieven zoals het HitteLab toe en benadrukte het belang van zelfredzaamheid in de wijk. Tegelijkertijd werd duidelijk dat gedragsadviezen – zoals voldoende drinken, schaduw zoeken en het aanpassen van dagelijkse routines – niet vanzelfsprekend en cultureel bepaald kunnen zijn. Cruciaal is volgens haar de aanwezigheid van sleutelfiguren in de wijk: mensen ‘met de voeten in de klei’ die ook structureel en betaald hun rol kunnen vervullen. De aanstaande Heat Action Day op 2 juni en het ophalen van multiculturele kennis over de omgang met hitte, werden genoemd als belangrijke kansen.
Paula Zwitser (Afrikaanderwijk Coöperatie /Rotterdams Weerwoord) ging in op de rol van de wijkcoöperatie en het programma Rotterdams Weerwoord. Zij schetste hoe klimaatadaptatie in Rotterdam in twaalf wijken vorm krijgt en waarom traditionele participatie tekortschiet. Volgens haar vraagt een rechtvaardige klimaattransitie om vanaf het begin samenwerken met bewoners. Met gelijkwaardige waardering van kennis uit de wijk. Bewoners en sleutelfiguren moeten niet alleen betrokken, maar ook betaald worden voor hun expertise. Klimaatrechtvaardigheid werd neergezet als noodzaak: omdat klimaatverandering ongelijkheid vergroot. En als kans: om bestaande ongelijkheid te verkleinen.
Lore Van Praag (Erasmus Universiteit Rotterdam) presenteerde inzichten uit onderzoek naar hittestress bij mensen met een migratieachtergrond. Zij liet zien hoe ervaringen en kennis uit landen van herkomst waardevolle alternatieve perspectieven bieden op de omgang met hitte. Zowel binnenshuis als in het dagelijks leven. Thema’s als flexibiliteit, respect voor natuurlijke omstandigheden en andere omgangsvormen met hitte (bijvoorbeeld voeding) kwamen aan bod. Zij pleitte voor aandacht voor diversiteit in ervaringen. En voor het erkennen van ongelijkheden, waarbij rechtvaardigheid niet eenvoudig te definiëren is, maar wel zichtbaar gemaakt moet worden.
Na de interviews reflecteerden onderzoekers uit het KIN-ACT programma op de gedeelde inzichten.
Lopen, kijken en luisteren
Tijdens de lunch verkenden deelnemers de wijk rondom Het Gemaal op Zuid. Onderweg werd kennisgemaakt met klimaat- en wijkinitiatieven en kwam het sloop- en vernieuwingsbeleid van de gemeente Rotterdam ter sprake. Persoonlijke verhalen van bewoners maakten de sociaal-culturele waarde van woningen en buurten duidelijk. Evenals hoe ingrijpend veranderingen kunnen zijn. Dit onderdeel gaf een tastbare context aan de gesprekken over rechtvaardigheid, wonen en klimaat.
Fusies van belangen als sleutel tot transitie
In haar keynote sprak Anke van Hal over het belang van het creëren van fusies van belangen in de energietransitie in kwetsbare wijken. Zij benadrukte dat echte vooruitgang vraagt om samenwerking tussen sociale en technische domeinen en dat transities zelden lineair verlopen. Dat vertragen soms nodig is om uiteindelijk te kunnen versnellen, vooral in samenwerking met bewoners. Aan de hand van concepten als antifragiliteit en ‘goal framing’ liet zij zien hoe sociale, ecologische en economische belangen met elkaar verbonden kunnen worden. De energietransitie kan op deze manier fungeren als vliegwiel voor bredere wijkverbetering.
De dialoog verdiept
In het World Café gingen deelnemers uit de verschillende ACT-werkpakketten tijdens interactieve tafeldiscussies in gesprek over actuele vragen rondom klimaattransitie en rechtvaardigheid. De gesprekken bouwden voort op de thema’s van de dag: rechtvaardigheid, betrokkenheid van bewoners, institutionele belemmeringen en kansen voor samenwerking, hoe gedeelde uitdagingen lokaal anders uitpakken en welke lessen overdraagbaar zijn tussen steden en wijken.
De dag werd gezamenlijk afgesloten met een korte terugblik. De consortium-dag onderstreepte dat een rechtvaardige klimaattransitie vraagt om structurele betrokkenheid van bewoners, gelijkwaardige waardering van wijkkennis en blijvende aandacht voor de positie en kennis van bewoners.
