We bevinden ons in een grote actuele menselijke en ecologische gezondheidscrisis. De planetaire grenzen worden overschreden. De directe en indirecte gevolgen van klimaatverandering zijn steeds duidelijker merkbaar in onze gezondheid en in de gezondheid van de leefomgeving, waarbij vooral mensen en levende wezens in kwetsbare situaties het zwaarst getroffen worden. Toch lukt het ons niet om een radicale koerswijziging door te voeren, terwijl juist nu het moment is om dat wél te gaan doen. Daarom ontwikkelt het KIN een transitieprogramma met planetaire gezondheid als maatschappelijk perspectief voor verandering. In het programma werken we vanuit de visie dat ‘De gezondheid van mensen, ecologie en de planeet zo georganiseerd worden dat ze niet alleen binnen planetaire grenzen blijven maar ook ecologische systemen versterken’. Met menselijke gezondheid, ecosystemische veerkracht en sociale rechtvaardigheid als sterk verweven waarden en drijfveren voor verandering.
We positioneren planetaire gezondheid dus nadrukkelijk als een perspectief op maatschappelijke verandering. We richten ons op transitiepraktijken die zich bewegen naar daar waar gezondheid werkelijk kan bijdragen aan transformatief klimaatbeleid – natuurpositief, regeneratief en preventief. En ondersteunen met name de transitiepraktijken die wel de hefboom voor radicale verandering creëren. Hiervoor stellen we gezamenlijk met experts uit wetenschap, beleid, praktijk en maatschappelijke bewegingen een gezamenlijke kennisagenda op die relevante systeembarrières, kennishiaten en leerdoelen adresseren en de basis vormen voor interventies waarin kennis actief wordt ingezet om systeemverandering mogelijk te maken.
Doelen programma
• Een breed gedragen perspectief te formuleren dat laat zien waarom het huidige systeem onhoudbaar is en welke richting nodig is om gezondheid, ecologie en sociale rechtvaardigheid binnen veilige grenzen te brengen en houden.
• Systeembarrières en -mechanismen in het huidige zorg-, sociaal- en klimaatregime in kaart te brengen, die verandering tegenhouden.
• Een gezamenlijke taal en framing van Planetaire Gezondheid te creëren, die vertaald kan worden naar radicaal andere beleidskeuzes, praktische uitvoering en kennissynthese.
• Opkomende transitiepraktijken en andere vernieuwende initiatieven in kaart te brengen en te analyseren wat hen helpt of belemmert.
• Een netwerk te bouwen van pioniers, onderzoekers, beleidsmakers en partijen uit de praktijk, met extra oog voor integrale perspectieven en perspectieven van mensen die te maken krijgen met sociaaleconomische en gezondheidsongelijkheid.
• Samenwerkingen te steunen tussen onderzoekers en maatschappelijke partijen die interventies ontwikkelen; en te testen waarin kennis actief wordt ingezet om systeemverandering mogelijk te maken.
Werkwijze
In oktober 2025 is het programma “Transitie naar planetaire gezondheid” van start gegaan met het opstellen van een eerste concept transitieanalyse. Hiervoor zijn gesprekken met verschillende experts gevoerd in combinatie met literatuuronderzoek. Op 10 februari 2026 vond de Expertmeeting plaats bij Kanaal30 om de transitieanalyse met verschillende experts te valideren en aan te vullen. Ook is input opgehaald over de focus van de Kennis-in-Actie agenda. Op 14 april 2026 vindt de Crutzenworkshop plaats in Utrecht. Deze workshop vormt de basis voor het opstellen van een Kennis-in-Actie agenda en het thematische kader voor de bijbehorende subsidieoproep. De oproep gaat naar verwachting in de zomer 2026 open voor indiening van voorstellen. Hiervoor is in totaal een budget van €650.000 euro beschikbaar voor projecten van max. €50.000 waarin maatschappelijke organisaties en onderzoekers samen kennis in actie brengen.
