Is grootschalige koolstofverwijdering (carbon dioxide removal – CDR) op een verantwoorde en klimaatrechtvaardige manier in te zetten om een CO2-neutrale samenleving te kunnen realiseren? Die vraag stond centraal tijdens een workshop bij de Universiteit Twente (UT) op 12 mei, met ruim 30 deelnemers vanuit onderzoek, beleid en praktijk. De UT doet hier samen met Deltares en de TU Delft een verkenningsstudie naar.
Controversieel onderwerp
De toepassing van technologie om koolstof uit de lucht te verwijderen staat nog in de kinderschoenen, maar overheden en industrie beschouwen dit als een veelbelovende oplossing om de gestelde klimaatdoelen te kunnen behalen. Veel critici vrezen echter dat investeringen in CDR ten koste zullen gaan van de inspanningen om CO2-uitstoot vanuit de bron te verminderen. Tevens bestaat hierbij het risico op ‘greenwashing’. Bovendien bestaat het idee dat koolstofverwijdering uit de lucht relatief omslachtig is met mogelijk een grote aanslag op de fysieke ruimte en het milieu.
Foto van een slide uit een presentatie tijdens de workshop
Klimaatrechtvaardigheid
Zowel binnen de overheid als de industrie wordt de inzet van CDR in de eerste plaats vanuit technologisch en economisch perspectief aangevlogen. In de verkenningsstudie en tijdens de workshop zijn het echter juist de sociaal-maatschappelijke en ruimtelijk-ecologische aspecten die centraal staan. Vragen hierbij zijn bijvoorbeeld: “Welke vormen van CDR zijn er en hoe verhouden die zich tot elkaar?”, “Wat zijn de onvermijdbare emissies die met CDR opgelost zouden moeten worden?”, “Welk ruimtegebruik vraagt CDR en met welke milieugevolgen?” en “Wanneer is CDR maatschappelijk en ethisch gezien verantwoord?”.
Gedurende de workshop werden natuurlijke vormen van koolstofverwijdering besproken waaronder bosaanplant, koolstoflandbouw, wetlands, verkoolde biomassa en koolstoflandbouw. Volgens deskundigen hebben deze en andere hier niet genoemde natuurlijke vormen zowel voor- als nadelen. In dit stadium van de studie springt geen van deze oplossingen er bovenuit als de ‘meest geschikte oplossing’. Veel deelnemers hielden een pleidooi om CDR niet enkel als een op zichzelf staande technologie of maatregel te beschouwen, maar systemisch als onderdeel van een groter geheel. Het perspectief van klimaatrechtvaardigheid ontbreekt vaak nog, waardoor misbruik op de loer ligt. Wat vooral duidelijk werd is dat er nog meer onderzoek en meer praktijkkennis nodig is om tot verantwoorde vormen van koolstofverwijdering te komen.
In juni 2026 wordt de verkenningsstudie naar verantwoorde CDR afgerond. Deze zal op de KIN website gepubliceerd worden. Het KIN is voornemens om samen met partnerorganisaties hier een vervolg aan te geven middels het opzetten van een kennisprogramma om juist de sociaal-maatschappelijke en ecologische aspecten meer in kaart te krijgen.
Lees hier meer over het programma ‘Verkenning naar verantwoorde koolstofverwijdering’ van het KIN.